Sprzedaż nowych mieszkań przyspiesza, a ich oferta pozostaje duża. Mimo to nie każdy kupujący ma większy wybór. Zmieniają się liczba i struktura gospodarstw domowych, mobilność mieszkańców oraz oczekiwania wobec samego mieszkania. Coraz ważniejsze od samego tempa budowy będzie dopasowanie oferty do potrzeb i możliwości finansowych mieszkańców.
Ostatnie wyniki sprzedaży mogłyby sugerować, że polski rynek mieszkaniowy odzyskał równowagę. Według Otodom w październiku na siedmiu największych rynkach sprzedano około 5,1 tys. nowych mieszkań, o 27 proc. więcej niż rok wcześniej. Wcześniejsze dane JLL pokazują, że w III kwartale nabywców znalazło 12,5 tys. lokali, o 5,7 proc. więcej niż w poprzednim. Na koniec września br. w ofercie pozostawało 70,2 tys. lokali. Ponad 17 tys. było już gotowych, co stanowiło 25 proc. dostępnego zasobu wobec 16 proc. rok wcześniej. Można więc wybierać spośród gotowych lokali, ale niekoniecznie w dostępnym dla siebie budżecie.
Problem w tym, że wysoka sprzedaż i pokaźny wybór nie składają się na jednolity obraz rynku.
– Rok 2026 to czas równowagi po dwóch latach wyraźnej przewagi nowej podaży nad sprzedażą. Za tą stabilnością kryją się jednak duże różnice regionalne – ocenia Aleksandra Gawrońska, dyrektorka w Dziale Badań Rynku Mieszkaniowego JLL. Przy tempie sprzedaży z III kwartału wyprzedaż oferty w Łodzi trwałaby ponad dwa lata, a w Katowicach niemal trzy.
Więcej lokali, mniej możliwości
Ważniejsze od samej liczby dostępnych mieszkań staje się pytanie, ile z nich rzeczywiście mieści się w budżecie nabywcy. Październikowy raport Rankomat.pl i Big Data RynekPierwotny.pl pokazuje, jak szybko ten wybór może się zmienić. Modelowy singiel zarabiający około 6 tys. zł netto mógł liczyć średnio na 422,6 tys. zł kredytu, o ponad 2 proc. mniej niż miesiąc wcześniej. Bezdzietnej parze z dochodem 8 tys. zł netto banki oferowały przeciętnie 524,5 tys. zł, o około 3 proc. mniej. W analizie przyjęto 20-procentowy wkład własny.
Skutki niewielkiego pogorszenia zdolności kredytowej widać wyraźnie w ofercie. W Warszawie liczba mieszkań dostępnych dla modelowego singla zmalała w ciągu miesiąca z 938 do 692, a dla pary z 3686 do 2984.
– To pokazuje, że o dostępności mieszkań decyduje nie tylko liczba lokali w sprzedaży, ale również ich struktura cenowa – zauważa Marek Wielgo, ekspert portalu RynekPierwotny.pl. Dodatkowe mieszkania niewiele zmieniają, jeśli ich cena przekracza możliwości nabywcy.
CBRE i TabelaOfert.pl podają, że w III kwartale w Warszawie sprzedano 4101 mieszkań, o 11,6 proc. więcej, niż wynosiła kwartalna średnia z poprzednich pięciu lat. Średnia cena ofertowa sięgała 19 241 zł/mkw. i była o 5,2 proc. wyższa niż rok wcześniej, ale ceny ofertowe lokali, które znalazły nabywców, wzrosły tylko o 1,5 proc. Deweloperzy mają więc do czynienia z kupującymi coraz bardziej selektywnymi, którzy porównują nie tylko adresy i metraże, ale przede wszystkim całkowity koszt wejścia w nową nieruchomość.
Mieszkanie na konkretny etap życia
Cena nie wyjaśnia jednak wszystkich decyzji. W badaniu Otodom „Szczęśliwy Dom. Każdy na swój sposób” widać, jak różne funkcje mieszkańcy przypisują domowi. Wśród tzw. mieszkaniowych debiutantów 53 proc. traktuje obecny lokal jako tymczasowy przystanek, a 63 proc. chciałoby za dziesięć lat mieszkać w innym miejscu. Dla jednych mieszkanie jest bazą blisko pracy, dla innych miejscem, z którym chcą związać całe życie. Ten sam metraż i podobna cena mogą mieć zatem zupełnie inną wartość w zależności od tego, jak wygląda codzienność mieszkańca.
Wybór między zakupem, najmem prywatnym i instytucjonalnym zależy nie tylko od dochodów, ale też od etapu życia, mobilności i gotowości do podjęcia ryzyka kredytowego. Najem może być rozwiązaniem przejściowym, ale dla części gospodarstw staje się sposobem na zachowanie elastyczności. Nawet własne przestronne mieszkanie traci część zalet, gdy wymaga długich dojazdów i utrudnia dostęp do szkoły, opieki zdrowotnej czy usług. Na rynku najmu dobrze widać znaczenie lokalnych warunków. Według GetHome.pl w październiku mediana ofertowego czynszu w Warszawie wynosiła 4,4 tys. zł, w Krakowie 3 tys. zł, a w Łodzi 2 tys. zł miesięcznie. W Katowicach wzrosła w ciągu miesiąca o 15 proc., podczas gdy w Krakowie spadła. Jeden ogólnopolski trend nie opisuje więc nawet rynku wynajmu mieszkań.
– Kto szuka własnego lokum, nie kupuje przecież średniej krajowej ze statystyk. Szuka konkretnego mieszkania, w konkretnej lokalizacji i za pieniądze, którymi rzeczywiście dysponuje – podkreśla dr Maciej Kietliński, ekspert ds. ekonomicznych Otodom, komentując ryzyko niedopasowania geograficznego podaży. Hiszpania, gdzie niesprzedane lokale współistnieją z ich niedoborem w metropoliach, dostarcza podobnej lekcji.
Jeszcze wyraźniej znaczenie dostępności mieszkania jako warunku życiowych wyborów ujawnia się wśród studentów. Z badania CBRE przeprowadzonego na próbie 520 osób wynika, że 58,8 proc. respondentów uwzględniało przystępność cenową zakwaterowania przy wyborze uczelni lub decyzji o jej zmianie. Prywatny akademik rozważyłoby 64,2 proc. badanych, gdyby jego cena była porównywalna z najmem pokoju lub mieszkania. Mediana opłaty za pokój jednoosobowy sięgała tymczasem 2479 zł miesięcznie.
– Wyniki badania pozwalają przypuszczać, że część studentów mieszkających z rodziną zostaje w domu nie z wyboru, lecz dlatego, że nie stać ich na wyprowadzkę – mówi Agnieszka Mikulska, ekspertka rynku mieszkaniowego CBRE.
Potrzeba mieszkania nie zawsze jest popytem
Podobny problem, choć w innych proporcjach i przy innych ograniczeniach, dotyczy seniorów. Według prognoz przywołanych przez JLL w 2035 r. w Polsce będzie około 8,3 mln osób w wieku co najmniej 65 lat. Nie oznacza to automatycznie porównywalnego popytu na mieszkania serwisowane. Wielu seniorów pozostanie we własnych lokalach, a o przeprowadzce zdecydują dochody, potrzeby opiekuńcze i dostępność usług. Społeczna potrzeba nie jest bowiem tożsama z popytem na komercyjny produkt.
Zmienia się przy tym sama struktura popytu. JLL, analizując perspektywy rynku handlowego, przywołuje prognozę, zgodnie z którą do 2035 r. liczba mieszkańców Polski zmniejszy się o około 1,2 mln, ale liczba gospodarstw domowych wzrośnie o 200 tys., przekraczając 15 mln.
– Najważniejsza zmiana polega na tym, że spadek liczby ludności nie przekłada się wprost na spadek liczby gospodarstw ani na zanik konsumpcji – zaznacza Jan Jakub Zombirt, head of Research w JLL.
Dla mieszkalnictwa oznacza to przede wszystkim zmianę struktury potrzeb, nie zaś prostą odpowiedź na pytanie, ile lokali będzie potrzebnych w całym kraju.
Przyszłość nie rozłoży się równomiernie. Jedne miasta będą przyciągały młodych pracowników i studentów, inne zmierzą się z odpływem mieszkańców i starzeniem się istniejącego zasobu. Deweloperzy i inwestorzy muszą zatem oceniać nie tylko liczbę mieszkańców, lecz także ich możliwości finansowe i styl życia. Potrzeby użytkownika zmieniają się przecież szybciej niż sam budynek. Polska nie stanie też przed jednym problemem mieszkaniowym, który da się rozwiązać za pomocą zwiększenia liczby budowanych lokali. Będzie mierzyła się z wieloma, coraz bardziej lokalnymi i zróżnicowanymi potrzebami. O powodzeniu inwestycji zadecyduje więc nie tylko to, czy mieszkanie znajdzie nabywcę lub najemcę, lecz także czy pozostanie dla niego właściwym miejscem do życia, kiedy zmienią się jego okoliczności.
Artykuł ukazał się w wydaniu specjalnym Property Insidera – Mieszkaniówka i Living 2026
fot. Pexels/shox