Zakup pakietów mieszkań od deweloperów może być sposobem na rozwój najmu instytucjonalnego, ale o zainteresowaniu funduszy decydują lokalizacja, skala i możliwość sprawnego zarządzania. O oczekiwaniach inwestorów, podziale ryzyka i perspektywach na rok 2027 rozmawiamy z Karolem Lewandowskim, legal director w Pinsent Masons.
„Property Insider”: Sprzedaż portfela Resi4Rent do Vantage była ważnym wydarzeniem dla polskiego PRS. Co zmieniła w postrzeganiu tego rynku?
Karol Lewandowski: Pokazała, że można zainwestować w Polsce, zbudować duży portfel i skutecznie z niego wyjść. Dla kolejnych inwestorów, zwłaszcza ich komitetów inwestycyjnych, taki przykład ma znaczenie. Analiza finansowa jest podstawą, ale możliwość wskazania zrealizowanej transakcji pomaga podjąć decyzję. Warto przy tym pamiętać, że nabywca kupował nie tylko budynki, ale też działającą platformę: bazę najemców, historię obłożenia, markę, systemy zarządzania i dane operacyjne. Był to bardzo dobrze przygotowany portfel, nad którym pracowano przez lata. Jedna duża sprzedaż mocno wpływa na roczny obrót i tworzy benchmark wyceny, ale podobnych portfeli nie ma tyle, aby zakładać, że takie transakcje będą się regularnie powtarzać.
Deweloperzy mają też mieszkania, które nie znalazły indywidualnych nabywców. Czy fundusze mogą być odbiorcami takich pakietów?
To realna możliwość. Mieliśmy zapytania klientów dotyczące takich zakupów, wiemy też o rozważanych transakcjach. Wiele zależy od lokalizacji, charakteru projektu i liczby mieszkań. Inwestor, który ma już zaplecze do prowadzenia najmu, może wykorzystać swoje doświadczenie, wykończyć lokale i wprowadzić je na rynek. Nie oznacza to jednak, że każdy niesprzedany pakiet będzie atrakcyjny. Małe, pojedyncze projekty mogą nie zapewniać odpowiedniej opłacalności. Większe możliwości pojawiają się tam, gdzie deweloper ma więcej mieszkań lub kilka inwestycji, z których można zbudować portfel.
Dlaczego skala jest aż tak ważna?
Pozwala ograniczać jednostkowe koszty wykończenia i zarządzania. Znaczenie ma powtarzalność produktu i możliwość zastosowania podobnego standardu w większej liczbie lokali. Każda transakcja wiąże się również ze stałymi kosztami, choćby doradców i zaangażowania zespołu inwestora. Duży fundusz potrzebuje odpowiedniej wartości inwestycji, aby uzasadnić ich poniesienie. Pojedynczy projekt PRS nie zawsze ją zapewnia.
Co inwestor sprawdza, kupując już działający budynek?
Poza tytułem prawnym, pozwoleniami czy ewentualnymi sporami bardzo ważny jest sposób prowadzenia najmu. Badamy umowę z operatorem, strukturę przychodów, zarządzanie pustostanami i sezonowością. W biurowcu czy magazynie przychód pochodzi zwykle od kilku lub kilkunastu najemców.
W portfelu PRS możemy mieć tysiące małych umów. Problem jednego najemcy ma więc mniejsze znaczenie, ale pozostają inne czynniki: migracje, lokalna konkurencja czy sytuacja na rynku mieszkaniowym. PRS konkuruje także z najmem prywatnym i zakupem mieszkania na własność.
Istotne jest zatem, jaką ofertę i usługi zapewnia mieszkańcom operator. Jest też inny aspekt: relacja z najemcą w PRS ma wymiar konsumencki. Regulaminy, kaucje, indeksacja, aplikacje mieszkańca, monitoring – to wszystko musi uwzględniać prawo konsumenckie i RODO. Nabywca bada więc nie tylko budynek, lecz także platformę operacyjną: dane, procedury, systemy IT i zgodność regulacyjną.
A jeśli fundusz wchodzi w projekt jeszcze przed rozpoczęciem budowy?
Inwestor może być obecny już przy zakupie gruntu i finansować kolejne etapy realizacji. Lokalny deweloper wnosi znajomość rynku oraz umiejętność prowadzenia procesu planistycznego, uzyskiwania pozwoleń i organizowania budowy. Inwestor oczekuje, że partner będzie zarządzał tymi sprawami, ale zachowuje uprawnienia kontrolne. Strony ustalają etapy, których osiągnięcie pozwala uruchomić kolejne transze finansowania. Zakres kontroli i samodzielności dewelopera jest jednym z najważniejszych tematów negocjacji.
Deweloper odpowiada za termin, ale potrzebuje zgody inwestora na część decyzji. Co się dzieje, gdy na nią czeka?
Właśnie to trzeba odpowiednio uregulować.
Deweloper obawia się sytuacji, w której odpowiada za opóźnienie, choć nie może działać bez zatwierdzenia określonej decyzji przez inwestora. Dlatego równie ważne jak uprawnienia kontrolne są zasady ich wykonywania i odpowiedzialność za konsekwencje.
Strony muszą uzgodnić, ile samodzielności pozostawiają partnerowi i kto poniesie koszt, jeśli proces decyzyjny się przedłuży. Z naszej praktyki wynika jednak, że gdy strony uzgodniły wcześniej warunki biznesowe i przychodzą z konkretnym projektem, większość takich przedsięwzięć udaje się doprowadzić do końca.
Mieszkania na wynajem są też częścią projektów wielofunkcyjnych. Co jest największym wyzwaniem dla inwestorów w takich przedsięwzięciach?
Połączenie mieszkań, biur, handlu i gastronomii pozwala stworzyć atrakcyjne miejsce. Trudniejszy bywa jednak kolejny etap, czyli wyjście z inwestycji. Deweloper może chcieć sprzedać cały kompleks, a jego duża wartość ogranicza grono potencjalnych nabywców. Do tego dochodzi wycena. Projekt z rozbudowaną gastronomią i częściami wspólnymi wymaga innego podejścia niż budynek o prostszej strukturze przychodów. Dobre wynajęcie powierzchni i popularność miejsca nie przesądzają jeszcze, jak łatwo będzie znaleźć kupującego na całość. Ważne jest więc również to, czy projekt przygotowano do sprzedaży jako jeden kompleks, czy dopuszczono możliwość zbywania jego części.
Na co powinni zwrócić uwagę inwestorzy w 2027 r.?
Na planowanie przestrzenne i praktykę stosowania nowych rozwiązań. Ważne będą plany ogólne oraz wykorzystanie zintegrowanych planów inwestycyjnych. Te ostatnie pozwalają powiązać projekt z infrastrukturą i potrzebami lokalnej społeczności. Trzeba jednak pamiętać, że Warszawa w listopadzie 2026 r. nadal nie ma obowiązującego planu ogólnego, a studium przestało obowiązywać we wrześniu. Dla nowych projektów na terenach bez miejscowego planu zagospodarowania oznacza to realną niepewność co do harmonogramu i docelowych parametrów. Samo wprowadzenie rozwiązania prawnego to więc dopiero pierwszy krok. Inwestor potrzebuje także doświadczeń z całego procesu: od zabezpieczenia gruntu, przez budowę, po sprzedaż i późniejsze zobowiązania. Dopiero wtedy może ocenić, jak dana formuła sprawdza się ekonomicznie.
To samo prawo obowiązuje w całym kraju, ale miasta różnie podchodzą do inwestycji. Czy fundusze biorą to pod uwagę?
Tak. Poza lokalizacją i potencjalnym popytem liczy się to, czy projekt da się sprawnie przeprowadzić. Inwestorzy sprawdzają wcześniejsze doświadczenia, a lokalni deweloperzy wiedzą, gdzie realizacja przebiega łatwiej, a gdzie pojawiają się problemy.
Nawet atrakcyjny grunt może nie przekonać funduszu, jeśli wcześniejsze przedsięwzięcia w danym mieście były opóźniane lub nie doszły do skutku. Miasta konkurują o inwestycje również przewidywalnością działania i gotowością do rozmowy. To ma znaczenie dla tego, gdzie ostatecznie trafi kapitał.
Wywiad ukazał się w wydaniu specjalnym Property Insidera – Mieszkaniówka i Living 2026